Alerji Nedir?

Alerji, bağışıklık sisteminin normalde zararsız olan maddeleri tehdit olarak algılayıp aşırı tepki vermesiyle ortaya çıkan bir durumdur. Polen, ev tozu akarları, hayvan tüyü, bazı besinler, ilaçlar ve böcek sokmaları alerjik reaksiyonlara neden olabilir. Alerji belirtileri kişiden kişiye değişmekle birlikte burun akıntısı, hapşırma, kaşıntı, cilt döküntüsü, öksürük ve nefes darlığı gibi şikâyetlere yol açabilir.

Alerjiler her yaşta görülebilir. Bazı alerjiler çocukluk döneminde başlarken bazıları yetişkinlikte ortaya çıkabilir. Belirtilerin ne zaman ve hangi koşullarda görüldüğünü takip etmek, alerjiyi tetikleyen maddelerin belirlenmesine yardımcı olur.

Alerji nasıl oluşur?

Bağışıklık sistemi, vücudu virüs ve bakteri gibi zararlı etkenlere karşı korur. Ancak alerjisi olan kişilerde bağışıklık sistemi bazı zararsız maddeleri yanlışlıkla tehdit olarak algılar. Bu maddelere alerjen adı verilir.

Alerjenle karşılaşma sonrasında bağışıklık sistemi, özellikle immünoglobulin E adı verilen IgE antikorları üretir. Bu süreçte histamin gibi bazı kimyasalların salınması; burun akıntısı, kaşıntı, kızarıklık, şişlik ve solunum yolu belirtilerinin ortaya çıkmasına neden olabilir.

Alerji türleri nelerdir?

Alerjiler, tetikleyici maddeye ve vücutta oluşturduğu belirtilere göre farklı gruplara ayrılabilir.

Mevsimsel alerji

Mevsimsel alerji, özellikle ilkbahar ve yaz aylarında havaya yayılan polenlere karşı gelişir. Halk arasında saman nezlesi olarak da bilinen alerjik rinit; hapşırma, burun kaşıntısı, burun akıntısı ve gözlerde sulanma gibi belirtilere yol açabilir.

Ev tozu akarı alerjisi

Ev tozu akarları, özellikle yatak, yastık, halı ve kumaş kaplı eşyalarda yaşayabilen mikroskobik canlılardır. Bu alerji, yıl boyunca burun tıkanıklığı, hapşırma, öksürük ve göz kaşıntısı yapabilir. Belirtiler çoğu zaman yatak odasında veya temizlik sırasında artar.

Besin alerjisi

Besin alerjisi, bağışıklık sisteminin belirli bir gıdanın içeriğindeki proteine tepki vermesidir. Süt, yumurta, yer fıstığı, kuruyemişler, balık, kabuklu deniz ürünleri, buğday ve soya sık karşılaşılan besin alerjenleri arasında yer alır.

Besin alerjisinde ağız çevresinde kaşıntı, kurdeşen, karın ağrısı, kusma ve ishal görülebilir. Bazı durumlarda boğazda şişme ve nefes almada güçlük gibi ciddi belirtiler gelişebilir.

İlaç alerjisi

Bazı kişilerde antibiyotikler, ağrı kesiciler veya başka ilaçlar alerjik reaksiyona neden olabilir. Döküntü, kaşıntı, yüzde şişme ve nefes darlığı ilaç alerjisinin olası belirtilerindendir. Daha önce bir ilaca karşı reaksiyon geliştiyse bu durum mutlaka sağlık uzmanına bildirilmelidir.

Hayvan alerjisi

Hayvan alerjisi çoğunlukla hayvanın tüyünden değil, deri döküntüsü, salyası ve idrarında bulunan proteinlerden kaynaklanır. Kedi ve köpeklerle temas sonrasında hapşırma, burun akıntısı, gözlerde kızarıklık ve astım belirtileri görülebilir.

Böcek sokması alerjisi

Arı ve bazı diğer böceklerin sokması, sokulan bölgede normalden daha fazla şişlik ve kızarıklığa neden olabilir. Nadiren vücudun tamamını etkileyen ciddi bir alerjik reaksiyon gelişebilir.

Yaygın alerji belirtileri

Alerji belirtileri, alerjenin türüne ve vücudun hangi bölgesinin etkilendiğine göre değişir. En sık görülen belirtiler şunlardır:

• Arka arkaya hapşırma
• Burun akıntısı veya burun tıkanıklığı
• Burun, boğaz ve gözlerde kaşıntı
• Gözlerde sulanma ve kızarıklık
• Ciltte kızarıklık, kaşıntı ve kurdeşen
• Dudak, dil, göz çevresi veya yüzde şişme
• Öksürük, hırıltı ve nefes darlığı
• Karın ağrısı, bulantı, kusma veya ishal
• Yorgunluk ve uyku kalitesinde bozulma

Alerji ve soğuk algınlığı arasındaki farklar

Alerji ile soğuk algınlığı belirtileri birbirine benzeyebilir. Ancak bazı özellikler ayırt edici olabilir. Alerjide burun ve göz kaşıntısı daha sık görülür; ateş genellikle beklenmez. Soğuk algınlığında ise boğaz ağrısı, halsizlik ve ateş daha belirgin olabilir. Alerji belirtileri, kişi tetikleyiciyle karşılaştığı sürece devam edebilirken soğuk algınlığı çoğunlukla birkaç gün içinde düzelir.

Alerji tanısı nasıl konur?

Alerji tanısı için öncelikle kişinin şikâyetleri, belirtilerin ne zaman başladığı, hangi ortamlarda arttığı ve ailede alerji öyküsü olup olmadığı değerlendirilir. Doktor gerekli gördüğünde farklı testlerden yararlanabilir.

• Deri prick testi: Belirli alerjenlere karşı cildin verdiği tepki incelenir.
• Kan testleri: Kanda alerjene özgü IgE antikorlarının düzeyi değerlendirilebilir.
• Yama testi: Özellikle temas alerjilerinde gecikmiş cilt reaksiyonlarını belirlemek için uygulanabilir.
• Eliminasyon ve yükleme testleri: Besin alerjilerinde bazı gıdalar uzman kontrolünde geçici olarak diyetten çıkarılabilir veya kontrollü şekilde tekrar denenebilir.

Alerji testleri tek başına kesin tanı anlamına gelmeyebilir. Test sonuçları, kişinin şikâyetleri ve muayene bulgularıyla birlikte değerlendirilmelidir.

Alerji tedavisi nasıl yapılır?

Alerji tedavisinde temel amaç, alerjeni mümkün olduğunca önlemek ve belirtileri kontrol altına almaktır. Tedavi planı alerjinin türüne, belirtilerin şiddetine ve kişinin genel sağlık durumuna göre belirlenir.

Alerjenlerden uzak durma

Polen alerjisi olan kişiler polen yoğunluğunun yüksek olduğu saatlerde dışarıda daha az zaman geçirebilir. Ev tozu akarlarına karşı yatak ve yastık kılıflarının düzenli yıkanması, ortamın havalandırılması ve toz birikimini azaltan temizlik yöntemlerinin kullanılması faydalı olabilir.

İlaç tedavisi

Doktor önerisiyle antihistaminikler, burun spreyleri, göz damlaları veya başka ilaçlar kullanılabilir. Özellikle kortizon içeren ilaçlar ve çocuklarda kullanılacak ürünler sağlık uzmanının önerisi olmadan başlanmamalıdır.

Alerji aşısı

Alerjen immünoterapisi, belirli alerjenlere karşı vücudun toleransını artırmayı amaçlayan uzun süreli bir tedavidir. Uygun hastalarda deri altı enjeksiyonlar veya dil altı tabletler şeklinde uygulanabilir. Bu tedavinin gerekliliği ve süresi alerji uzmanı tarafından değerlendirilir.

Alerjiden korunmak için neler yapılabilir?

• Alerjiyi tetikleyen maddeler mümkün olduğunca belirlenmeli ve bunlardan uzak durulmalıdır.
• Ev düzenli olarak havalandırılmalı, toz birikimini azaltacak temizlik yöntemleri tercih edilmelidir.
• Yatak, yastık ve battaniyeler üretici talimatlarına uygun şekilde temizlenmelidir.
• Polen döneminde pencereler uzun süre açık bırakılmamalı, dışarıdan gelince kıyafetler değiştirilmelidir.
• Besin alerjisi varsa ürün etiketleri dikkatle okunmalı ve çapraz bulaşma riski göz önünde bulundurulmalıdır.
• Doktor tarafından önerilen ilaçlar düzenli ve doğru dozda kullanılmalıdır.
• Alerji belirtilerinin hangi ortamda veya hangi gıdadan sonra arttığı not edilmelidir.

Anafilaksi nedir?

Anafilaksi, kısa sürede gelişebilen ve yaşamı tehdit edebilen ciddi bir alerjik reaksiyondur. Besinler, ilaçlar ve böcek sokmaları anafilaksiye yol açabilir. Boğazda veya dilde şişme, nefes almada güçlük, hırıltı, baş dönmesi, bayılma, yaygın kurdeşen ve tansiyon düşüklüğü önemli uyarı işaretleridir.

Bu belirtilerden biri veya birkaçı ortaya çıktığında vakit kaybetmeden 112 Acil Çağrı Merkezi aranmalıdır. Daha önce anafilaksi geçiren ve doktor tarafından adrenalin otoenjektörü reçete edilen kişiler, ilacı kullanım talimatına uygun şekilde taşımalı ve acil durumda nasıl kullanılacağını bilmelidir.

Ne zaman doktora başvurulmalı?

Belirtiler sık tekrarlıyorsa, günlük yaşamı ve uyku düzenini etkiliyorsa, nefes darlığı veya hırıltı varsa ya da belirli bir gıdanın veya ilacın ardından reaksiyon geliştiyse doktora başvurulmalıdır. Özellikle çocuklarda tekrarlayan öksürük, burun tıkanıklığı, cilt döküntüsü veya beslenme sonrası kusma gibi şikâyetler değerlendirilmelidir.

Alerji belirtileri başka hastalıklarla da karışabilir. Bu nedenle tanı koymak veya tedavi başlamak için sağlık uzmanına danışmak önemlidir. İnternette yer alan bilgiler tıbbi muayene ve doktor önerisinin yerine geçmez.